برگرفته از گفتگوی سایت ایران امروز با علی اصغر سلیمی
گفتگو از: علی‌اكبر قنبری
يكشنبه ٤ ارديبهشت ١٣٨٤


مصدق نماد استقلال، آزادی و همبستگی ايرانيان است


ایران امروز: آقای سليمی دكتر مصدق در نزد شما از چه جايگاهی‌ برخوردار است؟

علی اصغر سلیمی: حدود صد سال است كه نام زنده ياد مصدق را ايرانيان در رويدادهای سياسی، اجتماعی و در دوران يا در چرخشها و وقايع مهم تاريخ معاصر می‌شنوند و تاثير قاطع او را مشاهده می‌كنند. در جای جای اين سال‌های طولانی از تاريخ ايران می‌توان حضور و خدمات مصدق را ديد و برشمرد. برای آگاهی طيف جوانتر خوانندگان شما ، بی‌مناسبت نيست كه من به فرازهايی‌ از زندگی مصدق اشاره كنم

می‌دانيد كه مصدق از جوانی خود يعنی هنگامی كه در دوره انتخابات مجلس اول به نمايندگی مردم اصفهان برگزيده شد و بدليل اينكه به حد نصاب سنی (سی سال) نرسيده بود و از نمايندگی صرفنظر كرد تا پايان حيات جسمانيش مسئوليتهای ديوانی و دولتی و نقشهای مهم سياسی، اجتماعی را با سربلندی و موفقيت چشمگيری بعهده و به اجرا گذارد

او پس از پايان تحصيلات خود در رشته حقوق در سال ۱٩۱۴، قبل از وقوع جنگ دوم به ايران بازگشت و با سمت استادی در مدرسه علوم سياسی ايران كه خود يك‌زمانی در آن دانش آموخته بود، به تدريس مشغول شد و كتب حقوقی خود را نيز در اين دوره به رشته تحرير كشيد. او با تنظيم رساله كاپيتولاسيون در سال ۱٢٩٣ شمسی، يعنی هنگامی كه هشت سال از تصويب قانون مشروطيت گذشته بود، اهانت وطن فروشان و بيگانگان به ميهن و مردم را نتوانست تاب آورد. دفاع مصدق از استقلال ايران و حقوق مردم در اين رساله و مندرجات و مقالات پانزده شماره نشريه مجله علمی او نشانگر تعهد به اصول و موازين ملی و عزم راسخ و ميزان فرهيختگی اش بود. از آن پس مصدق با ياران ديگری كه خود از پيكارگران و پايوران اصلی مشروطيت و و تحولات پس از آن بودند همكاريهای دامنه داری را آغاز نمود و بموازات اين فعاليتهای اجتماعی، سياسی همواره در سمتهای دولتی مشغول به خدمت بود. او بعصويت كميسيون پنج نفره ماليه، سپس معاون وزارت ماليه و رئيس كل محاسبات برگزيده شد

او در راستای مقاومت مردم عليه قرارداد ۱٩۱٩ در جوامع بين المللی فعالانه كوشيد. مصدق در مقام والی فارس عليه كابينه كودتائی سيد ضيا به مقاومت برخاست و سپس استعفا داد. پس از سقوط سيد ضيا، قوام السلطنه مامور تشكيل كابينه شد و مصدق را به عنوان وزير ماليه به شاه معرفی كرد. مصدق به دليل وجود مستشاران انگليسی در وزارت ماليه از قبول خدمت امتناع كرد و بهنگام كنار رفتن مستشار انگليسی از آن وزارتخانه مجددا قبول مسئوليت كرد

مصدق در كابينه دوم مشيرالدوله پيرنيا در ۱٣٠٢ خورشيدی به سمت وزارت خارجه منصوب شد و در آن هنگام در مقابل فشارهای انگلستان ايستادگی كرد و مانع دست يابی انگليس به جزاير خليج فارس شد

او از سال ۱٣٠٢ به بعد بعنوان نماينده تهران در مجلس پنجم به عنوان مدافع حقوق مردم به دفاع از ارزشهای انقلاب مشروطيت و قانون اساسی برخاست و با دسيسه‌هائی كه از سوی رضاخان با هدف استقرار ديكتاتوری و تصاحب سلطنت دنبال می‌گرديد، مقابله نمود. او آگاهانه و با نهايت شجاعت در روزهائی كه رضاحان اكثريت رجال سياسی را متقاعد كرده بود كه وی را بعنوان سلطان و پادشاه مملكت بپذيرند، با تغيير قانون اساسی مشروطيت به نفع رضا خان به مخالفت برخاست. مصدق در زمره اقليت پنج نفره مجلس (از هشتادوپنج نماينده) قرار داشت كه عليه نقض اصول متمم قانون اساسی و ميراث مشروطيت پيگيرانه جنگيد

در مجلس ششم او همچنان به نمايندگی از تهران انتخاب شد. مواضع و تصميمات درست و تاريحيش در مورد لوايح مختلفی از قبيل لايحه راه آهن، مخالفت با لايحه ساختمان زندان و تعمير قصور سلطنتی و اعتراض به آزاد نبودن انتخابات و ايستادگی‌هايش در مقابل نقض دموكراسی، منجر به خانه نشينی اجباری و تحت نظر قرار گرفتن وی از سوی رژيم استبدادی رضا شاه شد

دكتر مصدق پس از سال ۱٣٠۷ كه رژيم استبدادی مانع انتخاب نمايندگان واقعی مردم گرديده بود در همان روستای احمدآباد ساوجبلاغ بسر می‌برد. روستائی كه امروز همگان آنجا را به عنوان احمدآباد مصدق می‌دانند، و به گزارش استيفن كينزر نويسنده كتاب “همه مردان شاه“ مردم احمدآباد او را”پدر خود و پدر ملت ايران“ می‌دانند

دكتر مصدق در سال ۱٣۱٩ يكبار دستگير گرديد، بمدت شش ماه در زندان انفرادی و سپس در زندان شهربانی بيرجند بسر برد و تا سقوط رضا شاه همچنان در تبعيد بود. او در ٢٠ شهريور ۱٣٢٠ آزاد گرديد و مردم تهران بعنوان قدردانی از اين آزادمرد او را دوباره بعنوان نماينده اول تهران در دوره چهاردهم مجلس انتخاب كردند

در سال ۱٣٢٠ در حاليكه مصدق ۶٠ ساله حدود چهاردهه از عمرش را در دفاع از موازين آزاديخواهانه و دموكراتيك، در راه استقلال سياسی – اقتصادی، احيای مشروطيت و ارزشهای ملی و حقوق مدنی به پيشگاه ملت ايران تقديم نموده بود، بايد مجددا در دورانی جديد با چهره‌های ضد ملی و عوامل بيگانه از قبيل سيد ضياالدين طباطبائی، كه خود عامل اصلی كودتای ۱٢٩٩ بود و مدت ٢٠ سال در خارج از كشور بسربرده بود، به مقابله برميخاست

مصدق همراه با نيروهای اصيل ملی در راه اهداف ملی می‌كوشيد. او مخالف وجود مستشاران خارجی از جمله مستشار مالی ميليسپو، مخالف با اعطای هرگونه امتياز به بيگانگان، با تجديد امتيازهای بانك شاهنشاهی شيلات شمال و غيره، و خواهان ادامه سياست موازنه منفی كه هدفش پايان بخشيدن به نفوذ و برچيدن استيلای بيگانگان بر حيات اقتصادی اجتماعی و سياسی كشورمان بود، از جمله اقداماتی بودند كه تا اصلی ترين فراز زندگی سياسی اش يعنی ملی كردن صنعت نفت به اعتماد مردم به او بطور فزاينده تاثير داشتند. او زمانی اقدام به امر خطير ملی كردن صنعت نفت نمود كه به عنوان يك رجل سياسی حمايت قاطبه ملت ايران را به همراه داشت و در بين رجال و نيروهای ديگر سياسی از بيشترين تاثير برخوردار بوده و راه مقابله با ترديدها، ترسها، درجا زدنها و وسط بازيها، عافيت جوئيها و خيانتها و وطن فروشيها و انواع بازيهای قدرت را بخوبی می‌شناخت

مصدق سياستمداری هنرمند باهوش و درايت و معتقد به اصول و موازين دموكراتيك بود. او در عين دفاع قاطعانه از منافع ملت، به اخلاقيات مبارزه نيز پای‌بند بود و تحريف و اجحافات را در مورد رقبای سياسی بكار نمی‌بست

در سالهای پس از ۱٣٢٠ هنگامی كه رقابتهای آشكار و نهان آمريكا و انگليس از سوئی و اعمال فشارهای شوروی از سوئی ديگر در راستای امتيازخواهی و غصب نفت جنوب و شمال به اوج رسيده و حيات ملی مان را تهديد می‌كرد، مصدق در مقام رهبری حركت و جنبش عموم ايرانيان و در راه نهادينه كردن جنبش ملی به اتكای سياست موازنه منفی اش روزها و لحظه‌های سرنوشت ساز مردم را نمايندگی و طراحی و برنامه ريزی می‌كرد. او در جلسه ۱۱ آذر ۱٣٢٣، در زمان نخست وزيری مرتضی قلی بيات طرح منع واگذاری امتياز نفت ايران به بيگانگان را در مجلس به تصويب گذاشت. اين طرح به ابتكار او و بدون زمينه چينی قبلی در دستور كار قرار گرفته و مورد تصويب و تاييد همه نمايندگان حاضر به استثنای فراكسيون حزب توده قرار گرفت

در بين سالهای ۱٣٢٣ تا ۱٣٢۸ جامعه ايران دستخوش ناآراميهای سياسی، ملی و قومی قرار گرفت. آذربايجان وارد جنگ داخلی گرديد و فشار بيگانگان و دول شرق و غرب بر ايران شدت يافت. جريانهائی مثل حزب اراده ملی سيد ضيا از يكسو و حزب توده از سوی ديگر عرصه كارزار سياسی را مغشوش كرده بودند. مسئله دموكراتيسم و آزاديهای سياسی و پيگيری منافع ملی و ملی كردن صنعت نفت دچار تاخير و اخلال شد

مصدق و همراهانش در سال ۱٣٢۸ جبهه ملی را پايه گذاری كردند. محمد رضا شاه نيز با تمركز بيشتر قدرت به انحلال مجلس مبادرت ورزيد تا در اعطای حقوق به دول غرب آزادانه عمل كند

در مجليس شانزدهم طرح ملی شدن صنعت نفت به رهبری مصدق مجددا تصويب شد. مصدق در ارديبهشت ۱٣٣٠ با رای اعتماد اكثر نمايندگان مجلس به نخست وزيری رسيد و اجرای ملی شدن صنعت نفت را در راس وظايف كابينه خود گذاشت و بدين ترتيب سياست موازنه منفی وی به ثمر نشست

دولت انگليس از ملی كردن صنعت نفت توسط دولت ايران به شورای امنيت سازمان ملل متحد شكايت كرد. بدنبال اين شكايت دكتر مصدق عازم نيويورك شده، در جلسه سازمان ملل از حقوق ملت ايران دفاع نموده و سپس با دفاع شجاعانه در جلسه دادگاه لاهه از حقوق ايران به پيروزی قطعی دست يافت. بدين ترتيب ملت ايران با شور و شوق عظيمی اين امر خطير ملی را تحت رهبری پيشوای بزرگ خود تحقق بخشيد و برای ملل كشورهای نفت خيز و تحت استعمار الگوئی از رشد تاريخی و عدم وابستگی ملل ستمديده را به ارمغان آورده و به يادگار گذاشت

دولت ملی دكتر مصدق آزادی مطبوعات و آزادی قلم و بيان را متحقق نمود و پس از سی تير ۱٣٣۱، با قبول مجدد نخست وزيری، قوانين و لوايحی را جهت تغيير و بهبود زندگی رعايا و زحمتكشان شهری، كسبه و ديگر اقشار اجتماعی تصويب و به مورد اجرا گذارد

اين اصلاحات و اقدامات دكتر مصدق و كابينه و همراهانش خشم و انزجار دستگاه استبدادی حاكمه و دول بيگانه را بشدت برانگيخت. هر يك بگونه ای و بدليلی امتيازات خود را از دست داده بودند. شوروی امكان تصاحب نفت و شيلات شمال و دول غرب نفت و امتيازات متعدد ديگر و حق دخالتهای شان را باخته بودند

مقاومت دول استعماری در ابعاد جديدی گسترش يافت. تا اينكه در ٢۸ مرداد ۱٣٣٢ دول آمريكا و انگليس طرح كودتای خود را به اجرا گذارده و دولت دكتر مصدق را ساقط نمودند. شرح جريان كودتا و غارت و به آتش كشيدن خانه مضدق، كه دفتر نخست وزيريش نيز بود ماجرا و واقعه تلخی است كه تا به امروز در حافظه ملت ايران زنده مانده است

پس از ٢۸ مرداد مصدق و يارانش زندانی و محاكمه شدند. دكتر مصدق در دادگاه نظامی غير قانونی با شجاعت و بی پروايی و با قدرت سخنوريش، از جايگاه نخست وزير قانونی و بنام ملت ايران و بعنوان وكيل و مدافع ملت از جنبش ضداستعماری ايران دفاع كرده و اثبات نمود كه كودتای نظامی مرداد با مداخله مستقيم و توسط بيگانگان به اجرا گذارده شد. دكتر مصدق با جسم پير و روح جوان و سركش خود در دادگاه حماسه آفريد. او تا سال ١٣٣٥ در زندان و ده سال پس از آنرا، تا هنگام درگذشتش در ۸۴ سالگی، در احمدآباد تحت نظر بسر برد

ايران و ايرانيان طعم تلخ وابستگی و عدم استقلال و سرسپردگی به بيگانه را با سركوبی آزاديها و استقرار ديكتاتوری سلطنتی و حكومت تك حزبی تجربه كردند

در ۱۴ اسفند ۱٣٥۷در دوازدهمين سالگرد درگذشت مصدق بزرگ حدود يك مليون نفر در مراسم بزرگداشت در احمدآباد شركت جستند و ياد وی را پس از سالها گرامی داشتند

شركت و حمايت وسيع و گسترده مردم ايران در اين بزرگداشت حاكمان روحانی، مستبدان رژيم كنونی و حكومت دينی، را به وحشت انداخت. در سالهای پس از آن رژيم فقها با اقدامات متعددی به حذف نام مصدق، به حذف ياران او و رهبران نهضت ملی و مصدقی‌های ديگر از صحنه حكومت و مجلس و جامعه ميزان نفرت و انزجار خود را از رشد و گسترش جنبش ملی نشان داد

با مقابله و سركوب نهضت ملی و ياران مصدق ارزشهای ملی و نيازهای آزاديخواهانه و دموكراتيك و استقلال طلبانه قدرت و گسترش و اوج دوباره ای گرفتند. امروزه استبداد دينی نه يارای سركوب و قلع و قمع جنبش ملی را دارد و نه توان تحمل و پذيرش و گردن گذاشتن به اين جنبش پر توان را

ايرانيان راه و رسم مصدق را شناسه‌ای از هويت خويش می‌دانند. دكتر مصدق رهبر جنبش ملی، بنيانگذار دولت و حاكميت ملی و فرزند راستين ميهن و نماد آزادی، استقلال، دموكراسی، نوسازی و پيشرفت اجتماعی و همبستگی ملی ما ايرانيان است



چاپ این صفحه             بازگشت :     به بالای صفحه       به صفحه زندگی نامه ها